2017 doğru haber almak için zor bir yıldı. Haber okuryazarlığına rağbet artık geri döndü. Haber tüketicileri için dünya yeni eğitimlerin peşinde.

İnternetin ve özellikle sosyal medya mecralarının yaygın kullanımı ile birlikte bilgi paylaşmak herkesin her an yapabileceği bir şey haline geldi. Her türlü içeriğin bu denli paylaşılabilir ve ulaşılabilir olması elbette manipülasyonlara, yalan yanlış bilgilerin dolaşıma girmesine neden oldu.

Sahte içerik meselesi, özellikle 2017’de daha da yaygınlaşmış ve dünya genelinde yıla damgasını vuran sorunlara sebep olmuştu. Yazının devamında, geçtiğimiz sene yalan haberler yüzünden yaşanan olaylara değineceğiz.

Haber okur-yazarlığına rağbet geri döndü

ABD’de, üniversitelerde öğrencilere doğru/yalan haberleri ayırt edebilmekle ilgili derslere ağırlık verildi. Örneğin California Eyaleti, 7-12. sınıflarda gerçek ve yalan haberlerin ayırt edilmesine yönelik derslerin eklenmesi için 2018 bütçesini genişletti.

Stony Brook Üniversitesi’nden de aynı konuyla ilgili bir girişim var. Üniversite’nin Haber Okuryazarlığı Merkezi öncülüğünde artık sadece gazeteciler değil, haber tüketicileri de yetiştireceğini duyurdu. Üniversite, Hong Kong Üniversitesi ile birlikte internette ücretsiz bir kurs başlatacak. Kaynak 1

“Sahte haber” terimi saldırı silahı olarak kullanılmaya başlandı

Çamur at izi kalsın” anlayışı sadece birtakım medya mecralarında yok. Kamusal figürler de aynını yapıyor. Kendilerine yönelik bir iddia hakkında savunmalarında sıkıştıkları zaman “Bu haber sahte” diyor.

Özellikle Trump’ın muhalif basında yazılıp çizilenlere ilişkin yönelttiği “sahte haber yapma” suçlamalarıyla yaygınlaşan bu durum doğru-yanlış arasındaki çizgiyi iyice görünmez kıldı. Kaynak 2

YouTube da yanlış bilgi kaynaklarından biri

İçerik tüketiminde videonun, yazılı formatlara göre daha etkin olduğu kanıtlanmış bir gerçek. Kolayca herkesin video yayınlayabildiği YouTube’da ne yazık ki nefret söylemi içeren haberler/videolar/konuşmalar hatalı bilginin yayılmasında epeyce etkili oldu.

Özellikle skandal ve manipülasyona açık haberler için üretilen komplo teorileri “O haberin arkasındaki gerçekler” gibi başlıklarla YouTube’da. Ve bu videolardan bazılarının yayılma hızı o kadar muazzam ki, videodaki çarpıtmaları anlatmak için üretilen ve yayınlanan yeni bir video, aynı hızda yayılmayabiliyor. Ya da bunun için bir başkası Youtube’da yeni bir video üretmiyor, örneğin sadece “bu video yalan” diye blogunda yazıyor. Takip ettiğiniz mecralar kadar; ya da bir haberi kontrol için harcadığınız çaba kadar bilgilisiniz. Kaynak 3

Facebook’ta yanlış habere “itiraz etiketi” dönemi

Facebook sahte bilgi yayılmasını önlemek adına makalelerin içeriklerinin üçüncü parti kontrol mekanizmalarıyla doğrulanmasını öngören bir sistem geliştirdi. Kaynak 4 

Teyit mekanizmaları Facebook’un yeni sistemiyle ilgili konuştu

Facebook’un yeterli imkanı sağlamadığı için teyit sisteminin başarısız olduğunu söylendi.  Kaynak 

Sahte haber siteleri yine de reklamlar sayesinde para kazanmaya devam ediyor

Reytingi çok alanın satışı da çok oluyor. Çoğu web sitesi yalan haber yayınladığı bilinmesine rağmen çok sayıda reklam alarak finansal destek bulabiliyorlar. Kaynak 5

Google da bilgi doğrulama sistemini geliştiriyor

Biz okurlara bu konuda belki de Facebook’tan daha da yardımcı olacak platform Google. Google dünya genelinde haber/makale içeriklerini teyit mekanizmalarına kontrol ettirerek, arama sonuçlarında yanlış bilgi yaymaktan kaçınmaya çalışıyor. Kaynak 6

Fransa seçimleri de yanlış bilgilendirmelerden nasibini aldı

Bazı sosyal platformlarda Fransa seçimlerinde aday olan Le Pen’in seçilmesine yönelik ortaya atılan asılsız bilgiler bazı gruplar tarafından kasten yayıldı. Kaynak 7

Yalan haber-Facebook Reklamları-Medya Röportaj.jpg

Yalan haber ile ilgili ilk yasa Almanya tarafından yürürlüğe sokuldu

Almanya’da çıkan yasaya göre, illegal olan ya da karalayıcı, ırkçı içeriğe sahip haberleri kaldırmayan sosyal medya şirketleri £57 milyon ceza ödeyecek. Kaynak 8

Yanlış haber nedeniyle Kenya Seçimleri’nde de kaos yaşandı

Kenya’da genel seçim öncesi Facebook ve Whatsapp’ta BBC ve CNN adları kullanılarak yayılan yalan bilgiler sebebiyle seçimlere itiraz edildi. Kaynak 9

2017’de art arda meydana gelen doğal afetlerle ilgili haberler komik sonuçlar doğurdu

Harvey ve Irma kasırgaları sırasında yayılan yanlış bilgiler Amerikan mizahına katkıda bulundu. Selin içinde görüntülenen köpek balığı fotoğrafı akla ilk gelen örneklerden. Kaynak 10 

Twitter ve Facebook’tan yeni açıklamalar geldi

Honest Ads Act’in (Dürüst Reklam Hareketi) kurulmasından sonra baskı altında kalan Twitter ve Facebook reklamlar konusunda daha saydam politikalar izleyeceklerini duyurdu. Kaynak 11

Sosyal medyada Rusya etkisi kongre gündemine taşındı

Yargı senatosu alt komitesinin yaptığı kongrede Twitter,  Facebook ve Google’ın avukatları Rusya’nın bu platformlar üzerindeki etkisi ve ABD genel seçimlerine müdahalesi hakkında sorularla karşılaştı. Kaynak 11 

Medyanın Manipülasyonu

The Washington Post gibi büyük medya organizasyonlarının 2017’de 3.000’den fazla sahte haber tweetlediği ortaya çıktı. Kaynak 12 

Snapchat kendini yanlış bilgi tuzağından koruyor

Snapchat yeni Keşif arayüzünde, kullanıcılara arkadaşlarının beğendiği şeyleri değil sadece kendi beğendikleri içerikleri gösteriyor ve bu içerikler editörler tarafından organize ediliyor.  Kaynak 13

Yanlış bilgi Burma(Myanmar)’da ölümcül sonuçlar doğurdu

Popülerleşen Facebook ile beraber gevşeyen sosyal medya kısıtlamaları Burma’da Müslüman azınlığa karşı nefret söylemlerini ve şiddet olaylarını yaygınlaştırdı.

Kaynak 14 

Facebook’a siyasi reklam ifşa zorunluluğu getirdi

ABD Federal Seçim Komisyonu, Facebook’ta görsel siyasi reklamlar artık onları kimin aldığıyla ilgili feragatnameleri de artık içermek zorunda. Zira kaynağı belli olmayan şüpheli siyasi reklamlar bir önceki seçimlerde kafa karışıklığına sebep olmuştu. Kaynak 15

Facebook “itiraz butonu”nu kaldırdı

Facebook, yalan haberleri kontrol etmek için haber akışına koyulan itiraz butonunu amaca zarar verdiği gerekçesiyle kaldırdı. Onun yerine İlgili Makaleler’e “teyit ediciler” gelecek. Deneme-yanılma yöntemine devam.  Kaynak 16

Yazı: First Draft Date, Nic Dias

Çeviren: Esma Akalın

Reklamlar